Heilige basilicum is een geurige kruidenplant uit India, ook bekend als tulsi of holy basil. De bladeren hebben een kruidige smaak die aan kruidnagel en peper kan doen denken. Je kunt ze gebruiken in thee en gerechten. In India heeft de plant daarnaast een bijzondere plek binnen het hindoeïsme.

De botanische naam is Ocimum tenuiflorum. Je komt ook de oudere naam Ocimum sanctum tegen. De plant is familie van de gewone basilicum, maar heeft een eigen geur en smaak.

Zo herken je heilige basilicum

Heilige basilicum groeit als een rechtopstaande, vertakte plant met behaarde stengels. De ovale bladeren hebben vaak een licht getande rand. De plant wordt ongeveer 30 tot 60 centimeter hoog.

Er bestaan vormen met groene bladeren en vormen met een paarse gloed. Dat kleurverschil is op zichzelf niet genoeg om de plant te herkennen: ook andere soorten basilicum kunnen paars blad hebben. De botanische naam op het plantlabel geeft meer duidelijkheid.

Aan de toppen verschijnen kleine bloemen in langwerpige bloeiwijzen. De bloemen zijn aantrekkelijk voor bestuivende insecten. Ook als de plant bloeit, kun je de bladeren nog gebruiken, al kan de smaak veranderen.

De smaak en het gebruik in de keuken

Tulsi smaakt anders dan de zachte, zoete basilicum die je vaak bij tomaat vindt. Het blad is kruidig en kan tonen van kruidnagel, peper en iets muntachtigs hebben. De smaak verschilt per plant en wordt ook beïnvloed door de groeiomstandigheden.

Je kunt verse bladeren gebruiken in een roerbakgerecht, soep of curry. Voeg eerst een kleine hoeveelheid toe en proef of je meer wilt. Jonge blaadjes zijn zacht genoeg om rauw te eten, bijvoorbeeld fijngehakt over een gerecht.

In de Thaise keuken wordt heilige basilicum onder meer gebruikt in pad krapao, een geroerbakt gerecht met chilipeper en knoflook. Heilige basilicum is daarbij niet hetzelfde als de plant die vaak als Thaise basilicum wordt verkocht. Die laatste heeft meestal een duidelijkere anijsachtige smaak.

Ook de zachte, jonge steeltjes zijn eetbaar. Oudere stengels kunnen taai zijn. Haal daar liever de blaadjes vanaf.

Thee van tulsi maken

Voor tulsithee kun je verse of gedroogde bladeren gebruiken. Doe een paar gewassen verse blaadjes in een kop, schenk er heet water op en laat ze enkele minuten trekken. Proef de thee en gebruik de volgende keer wat meer blad als je een sterkere smaak wilt.

Gedroogde tulsi wordt ook als kruidenthee verkocht. De smaak is vaak kruidig en licht verfrissend. Koop je een mengsel, dan kunnen er ook andere kruiden in zitten.

Waarom heet de plant heilige basilicum?

De naam verwijst naar de betekenis van tulsi binnen het hindoeïsme. De plant wordt door veel hindoes als heilig beschouwd en verbonden met de god Vishnu. Je vindt haar daarom bij huizen en tempels, waar ze een plaats kan hebben bij gebed en rituelen.

Die culturele betekenis staat los van het gebruik als keukenkruid. Je kunt de plant ook gewoon houden vanwege de geur, de bloemen en het eetbare blad.

Is heilige basilicum gezond?

De bladeren bevatten plantaardige stoffen en passen als kruid in een gevarieerd eetpatroon. Tulsi wordt ook gebruikt in de traditionele Indiase gezondheidsleer, onder meer om te ontspannen.

Dat betekent niet dat thee of supplementen met tulsi bewezen werken als behandeling voor stress of een ziekte. Onderzoek naar mogelijke effecten is nog niet duidelijk genoeg om daar een behandeling op te baseren.

Een supplement is iets anders dan een paar blaadjes in een maaltijd. Capsules kunnen geconcentreerde extracten bevatten en de samenstelling verschilt per product. Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan met je arts of apotheker voordat je een supplement met heilige basilicum neemt.

Heilige basilicum als plant in Nederland

Deze basilicum houdt van warmte en zon en kan niet tegen vorst. In Nederland kun je de plant op een warme, beschutte plek buiten zetten zolang het niet vriest, of binnen op een lichte plek houden.

In een warm klimaat kan tulsi langer leven. In Nederland wordt de plant vaak als eenjarige gehouden, omdat kou haar buiten kan beschadigen. Laat de potgrond niet langdurig uitdrogen, maar laat de wortels ook niet in een laag water staan.

Veelgestelde vragen over heilige basilicum

Wat doet holy basil?
Holy basil is de Engelse naam voor heilige basilicum. Het blad wordt gebruikt als kruid en voor thee. Hoewel het traditioneel met ontspanning wordt verbonden, is een geneeskrachtige werking niet voldoende bewezen.

Hoeveel tulsi mag je per dag eten?
Voor het gebruik van de verse bladeren als keukenkruid is geen vaste dagelijkse hoeveelheid nodig. Gebruik ze zoals je andere kruiden gebruikt: voeg wat toe voor de smaak. Voor geconcentreerde supplementen geldt dit advies niet.

Kun je de bloemen ook eten?
Ja, de bloemen van heilige basilicum zijn eetbaar. Je kunt ze bijvoorbeeld als kleine garnering gebruiken. Neem alleen bloemen van planten die niet met middelen zijn behandeld die ongeschikt zijn voor eetbare planten.

Wil je de smaak leren kennen, begin dan met een paar verse blaadjes in een kop thee of voeg ze toe aan een roerbakgerecht. Zo proef je goed wat tulsi anders maakt dan gewone basilicum.