Kunstschaatsen is een sport die mensen al meer dan honderd jaar in zijn ban houdt. Op muziek glijden schaatsers over het ijs, terwijl ze sprongen, pirouettes en ingewikkelde bewegingen uitvoeren. Het ziet er sierlijk uit, maar achter elke optreden gaan jaren van training schuil. Wie deze sport beter leert kennen, begrijpt al snel dat het veel meer vraagt dan alleen lef en talent.
De geschiedenis van het schaatsen op muziek
Het begon allemaal in de negentiende eeuw, toen schaatsen populair werd als vrijetijdsbesteding in Europa en Noord-Amerika. Jackson Haines, een Amerikaanse schaatser, was een van de eersten die dansen en muziek combineerde met het rijden op schaatsen. Hij bracht dit idee naar Europa, waar het publiek er enthousiast op reageerde. Sindsdien groeide de sport gestaag. In 1908 stond het voor het eerst op het programma van de Olympische Spelen, in Londen. Dat was opmerkelijk, want die editie vond zowel in de zomer als op een overdekte ijsbaan plaats. Vanaf 1924 is de sport onderdeel van de Winterspelen, en dat is tot op de dag van vandaag zo gebleven.
Wat schaatsers op het ijs laten zien
Tijdens een wedstrijd voeren schaatsers twee onderdelen uit: het korte programma en het vrije programma. In het korte programma moeten verplichte elementen worden uitgevoerd, zoals een bepaalde combinatiesprong of een vaste draaibeweging. Het vrije programma geeft de schaatser meer ruimte om een eigen verhaal te vertellen op het ijs. De sprongen die worden beoordeeld, hebben bijzondere namen: de Axel, de Lutz, de Flip en de Salchow zijn bekende voorbeelden. Hoe meer omwentelingen een schaatser maakt in de lucht, hoe hoger de technische waarde. Een viervoudige sprong, ook wel quad genoemd, geldt als een van de moeilijkste elementen in de sport. Naast sprongen zijn ook de schaatsdraaiingen, de steps en de manier waarop de schaatser de muziek tot leven brengt onderdeel van de beoordeling.
Hoe een schaatser wordt beoordeeld
Vroeger kregen schaatsers één cijfer voor de artistieke indruk en één voor de techniek. Dat systeem leidde in 2002 tot een groot schandaal tijdens de Olympische Spelen in Salt Lake City, waarbij een Franse jurylid toegaf haar stem onder druk te hebben uitgebracht. Dit leidde tot een volledig nieuw beoordelingssysteem, het zogenoemde IJS (International Judging System). Elk uitgevoerd element krijgt een basiswaarde toegewezen. Daarna beoordelen meerdere juryleden de kwaliteit van de uitvoering. Die score wordt opgeteld bij de basiswaarde. Fouten zoals valpartijen of gemiste sprongen leveren strafpunten op. Op die manier is de einduitslag een stuk transparanter dan vroeger.
Kunstrijden op de schaats in Nederland
Nederland staat bekend als schaatsland, maar de nadruk ligt hier van oudsher op de snelheidssport. Toch heeft kunstrijden een trouwe aanhang. Er zijn schaatsclubs verspreid over het land waar kinderen en volwassenen de sport kunnen leren, van de eerste glijbeweging tot het oefenen van de eerste sprong. De KNSB, de nationale schaatsbond, regelt ook de wedstrijden voor het kunstrijden. Nederlandse schaatsers hebben het op internationaal niveau nooit makkelijk gehad vergeleken met landen als Rusland, Japan en de Verenigde Staten, waar de sport al generaties lang diep geworteld is. Toch groeit de interesse, mede dankzij televisie-uitzendingen van grote toernooien zoals het WK en de Europese kampioenschappen. Veel kijkers raken geboeid door de combinatie van sportprestatie en artistieke uitdrukking die het rijden op muziek biedt.
Veelgestelde vragen
Hoe oud zijn schaatsers als ze beginnen met trainen?
De meeste kunstschaatsers beginnen al op heel jonge leeftijd, vaak tussen de vier en acht jaar. Op die leeftijd leert het lichaam bewegingen en balans het snelst aan. Wie later begint, kan nog steeds veel leren, maar de weg naar topniveau wordt dan een stuk moeilijker.
Wat is het verschil tussen kunstrijden en ijsdansen?
Kunstrijden en ijsdansen zijn twee aparte disciplines binnen de schaatssport. Bij kunstrijden staan grote sprongen en draaiingen centraal. Bij ijsdansen rijden twee schaatsers samen en ligt de nadruk op samenwerking, ritme en muzikaliteit. Hoge sprongen zijn bij ijsdansen niet toegestaan.
Welke internationale toernooien zijn het belangrijkst?
De belangrijkste toernooien voor kunstschaatsers zijn de Olympische Winterspelen, het wereldkampioenschap en het Europees kampioenschap. Daarnaast bestaat de Grand Prix-serie, een reeks wedstrijden door het seizoen heen waaruit de beste schaatsers worden geselecteerd voor de Grand Prix-finale.
Zijn de schaatsen voor kunstrijden anders dan gewone schaatsen?
Ja, schaatsen voor het kunstrijden zijn anders dan schaatsen voor de snelheidssport. Ze hebben een stevige laars die de enkel ondersteunt en een breed, gebogen ijzer. Aan de voorkant van het ijzer zitten tanden, de zogenoemde pik of tanden van de schaats. Die gebruikt de schaatser om af te zetten voor sprongen en om pirouettes te starten.