Inrichting roept bij de meeste mensen beelden op van een gezellige woonkamer of een mooi ingericht kantoor. Maar wat als het gaat om de inrichting van een gevangenis? In Nederland zijn penitentiaire instellingen gebonden aan strikte regels over hoe een cel er van binnen uitziet. Dat is niet willekeurig. De manier waarop een ruimte is ingericht heeft invloed op het gedrag en het welzijn van de mensen die er verblijven. En dat geldt ook achter tralies.
Hoe een cel er van binnen uitziet
Een cel in een Nederlandse gevangenis is klein. Gemiddeld is een standaardcel ongeveer 11 tot 12 vierkante meter groot. Daarin staat een bed, een bureau, een stoel en een toilet. Soms is er een kleine kast aanwezig. De muren zijn vaak lichtgekleurd en de vloer bestaat uit tegels of linoleum. Er is weinig persoonlijke aanpassing mogelijk, maar gedetineerden mogen in veel gevallen wel een beperkt aantal eigen spullen meenemen, zoals foto’s of een klein elektronisch apparaat. De cel is zo ontworpen dat er voldoende toezicht mogelijk is, maar ook dat er een basale vorm van privacy is. Dit evenwicht is een bewuste keuze binnen het Nederlandse penitentiaire stelsel.
De bijzondere opzet van PI Haaglanden
Niet elke gevangenis in Nederland is hetzelfde. De Penitentiaire Inrichting Haaglanden in Scheveningen is daar een goed voorbeeld van. Deze instelling is uniek in Nederland omdat ze twee speciale afdelingen combineert: een Penitentiair Psychiatrisch Centrum en een Justitieel Centrum voor Somatische Zorg. De eerste afdeling is bedoeld voor gedetineerden met ernstige psychische problemen. De tweede richt zich op mensen die zware lichamelijke zorg nodig hebben. Dat betekent dat de opstelling van ruimtes daar anders is dan in een gewone gevangenis. Kamers lijken soms meer op ziekenhuiskamers dan op cellen. Er is medische apparatuur aanwezig en er is ruimte voor verpleegkundigen en behandelaars. PI Haaglanden huisvest ook gedetineerden voor internationale tribunalen en het Internationaal Strafhof, wat de locatie nog bijzonderder maakt.
Waarom de omgeving invloed heeft op gedrag
Onderzoekers en gevangenisdeskundigen weten al jaren dat de omgeving waarin iemand verblijft zijn gedrag beïnvloedt. Een sombere, kale ruimte kan gevoelens van hopeloosheid versterken. Een lichte, geordende omgeving werkt juist rustgevender. Dit is een van de redenen waarom gevangenissen in Nederland steeds meer aandacht besteden aan hoe ruimtes zijn opgezet. Daglicht, kleur en een zekere mate van eigen invloed op de leefomgeving helpen bij het voorkomen van agressie en het bevorderen van re-integratie. Het gaat niet om luxe, maar om een doordachte aanpak waarbij de omgeving bijdraagt aan het doel van de straf: terugkeer naar de samenleving.
Gemeenschappelijke ruimtes en wat ze zeggen over de aanpak
Naast de cel zelf spelen gemeenschappelijke ruimtes een grote rol in het dagelijks leven van gedetineerden. Denk aan eetruimtes, sportfaciliteiten, werkplaatsen en recreatieruimtes. In moderne penitentiaire instellingen zijn deze ruimtes bewust zo opgezet dat ze activiteit en samenwerking aanmoedigen. Gedetineerden werken er samen, volgen er cursussen of brengen er vrije tijd door. De inrichting van zulke ruimtes verschilt sterk van die van cellen: er is meer ruimte, er is daglicht en er staan tafels en stoelen die uitnodigen tot contact. In bijzondere instellingen zoals PI Haaglanden zijn ook therapieruimtes aanwezig, waar behandelaars met gedetineerden werken aan herstel. De manier waarop al deze ruimtes zijn ingericht vertelt iets over de visie van de instelling: straf en zorg gaan hand in hand.
Veelgestelde vragen
Mogen gedetineerden hun cel zelf inrichten?
Gedetineerden mogen hun cel in beperkte mate personaliseren. Ze mogen eigen foto’s ophangen en soms kleine persoonlijke voorwerpen meenemen. Grote aanpassingen aan de cel zelf zijn niet toegestaan. Wat precies is toegestaan, verschilt per instelling en per afdeling.
Waarom heeft PI Haaglanden ziekenhuisachtige ruimtes?
PI Haaglanden heeft ziekenhuisachtige ruimtes omdat de instelling twee bijzondere afdelingen heeft: één voor gedetineerden met ernstige psychische problemen en één voor mensen met zware lichamelijke aandoeningen. Zij hebben medische zorg nodig die vraagt om een andere inrichting dan een gewone cel.
Wat is het Internationaal Strafhof en waarom zit dat in Scheveningen?
Het Internationaal Strafhof is een internationale rechtbank die mensen berecht voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Nederland heeft het hof in Den Haag gevestigd, en PI Haaglanden in Scheveningen biedt de benodigde detentiecapaciteit voor verdachten en veroordeelden van dit hof.
Hoe groot is een gemiddelde cel in een Nederlandse gevangenis?
Een standaardcel in een Nederlandse gevangenis is gemiddeld ongeveer 11 tot 12 vierkante meter groot. Daarin passen een bed, bureau, stoel, kast en toilet. Cellen op bijzondere afdelingen, zoals die voor medische zorg, kunnen iets groter zijn vanwege de benodigde apparatuur.